برای اینکه بتوان به نقش دانشگاه در انتخابات مشارکت حداکثری پرداخت، ابتدا باید دانشگاه را در جامعه ایران توصیف کرد به عبارت سادهتر برای ارزیابی نقش دانشگاه در جامعه و تاثیرگذاری بر کنشگری آن در عرصه مهمی مثل انتخابات و مشارکت مردم، باید ویژگیهای آن را مورد توجه قرار داد.
اولین ویژگی دانشگاه، جوانی جمعیت آن است. این ویژگی به خودی خود حکایت از نشاط، تحرک و اثرگذاری این مجموعه است. هر کدام از دانشجویان به کوچکترین واحد جامعه متصل هستند و به جهت حضور در دانشگاه و آشنایی با جزئیات فکری متفاوت، شناخت مناسبی از جریانات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی پیدا کرده و خانوادههای خود را تحت تاثیر قرار میدهند.
در واحد بزرگتر اجتماعات دانشجویی، اندیشههای آنها همیشه مورد توجه افکار عمومی بوده است و بدین طریق بسیاری از افراد جامعه از جنبشهای دانشجویی تاثیر پذیرفته و به تاثیر از آنها رفتار میکنند، لذا استقبال دانشگاه از انتخابات، باعث افزایش مشارکت و شور انتخاباتی در جامعه میشود.
دومین ویژگی دانشگاه، علمی بودن محیط آن است. هم دانشجویان افراد تحصیل کرده و در جستجوی علم و دانش در جامعه هستند و از طرف دیگر این قشر همیشه در ارتباط با نخبگان علمی کشور در قامت هیئتهای علمی دانشگاهها هستند، لذا هیچکس نمیتواند قدرت تاثیرگذاری علم و جوانی را نادیده بگیرد.
سومین ویژگی دانشگاه، پراکنش آن در سرتاسر کشور و ارتباط فکری این گروه در کنار روحانیت و حوزه های علمیه از طریق رسانههای اجتماعی است. امروزه اگرچه دانشگاهها در مناطق مختلف کشور پراکندهاند، اما به لطف پیشرفت وسایل ارتباطی، غالباً دانشجویان با فضای فکری همدیگر در شهرهای مختلف آشنا هستند و این امر قدرت تاثیرگذاری دانشگاه را از محیطهای محدود دانشجویی به تمامی سطح کشور گسترش داده است.
نگاهی به تاریخ حرکتهای دانشجویی از بدو شکلگیری آموزش عالی در طول 90 سال گذشته در ایران نیز نشان میدهد که دانشگاه مهمترین کانون علمی کشور و بستر مهمی برای شکلگیری نحلههای فکری و روشنگری در جامعه ایران بوده است که از آن جمله میتوان به شکلگیری نهضت مبارزاتی دانشجویان قبل و حین پیروزی انقلاب اسلامی اشاره کرد و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی نیز، دانشگاه و دانشجویان پیوسته موجد حرکتهای اجتماعی و سیاسی بودند، لذا در این بستر، نقش دانشجویان، اساتید و تشکلهای دانشجویی در انتخابات ۱۴۰۲ و افزایش مشارکت عمومی غیرقابل انکار و اغماض است.
نهاد دانشگاه ظرفیت لازم را با توجه به ویژگیهایی که به اختصار و آنها اشاره شده، دارد.
دانشگاه و جنبشهای دانشجویی، پیوسته به عنوان یک گروه مطالبهگر در فضای سیاسی و اجتماعی کشور حضور جدی داشتهاند و این مهم خود را در دیدارهای دانشجویی رهبر معظم انقلاب و ریاست جمهوری و سایر مسئولین نشان داده است. علاوه بر این تمامی شخصیتهای سیاسی تلاش کردهاند که مناظرههای جدی خود را در محیطهای دانشگاهی برگزار کنند، چرا که به خوبی میدانند حضور در محیطهای دانشجویی، به منزله، تاثیرگذاری در اقشار حساس به سیاستهای جامعه است.
از این منظر باید گفت که بسیاری از گروههای اجتماعی، اصناف و فعالان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، مطالبات خود را در قالب مطالبات جنبشهای دانشجویی و مناظرههای دانشگاهی جستجو میکنند. این عامل به صورت هم افزا، ورود دانشگاه در کنار حوزه های علمیه را به مسائل سیاسی کشور انگیزهمند و تقویت میکند و از سوی دیگر جامعه را نسبت به انتخابات حساستر و با نشاطتر میکند.
دانشگاه با روشنگری و فراخوان عمومی میتواند ضمن کمک به افزایش مشارکت عمومی، فضا را برای طرح مطالبات از منتخبان نیز در ادامه این راه تسهیل و نظاممند کند.
البته همیشه در بین تمام جوامع این سوال مطرح است که دانشگاه باید دنباله رو جامعه باشد یا اینکه جامعه باید به دنبال دانشگاه حرکت کند؟ و بررسی اینکه در کشور ما تا چه میزان دانشگاه در پی مطالبات مردمی حرکت کرده و یا چه میزان مردم و جامعه چشم به تحرکات دانشگاهها دارد، مسائلی است که باید در وقت دیگری به آن پرداخت و در قالب پروژههای تحقیقاتی به صورت دقیق مورد مطالعه قرار گیرد، اما به نظر نگارنده، این دو یک رابطه متقابل و هم افزا دارند، لذا دانشگاه و جامعه از همدیگر تاثیر پذیرفتهاند، اگرچه بسته به موضوعات مطرح شده، ممکن است، تقدم و تاخر در کنشگری و حتی تفاوتها نیز در نوع کنش خود داشته باشند.
بنابراین با مرور تاریخچه روابط متقابل دانشگاه و جامعه، به خصوص از بدو پیروزی انقلاب اسلامی، ملاحظه میشود که دانشگاه در جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک نهاد علمی و اجتماعی، همیشه در مسائل حساس کشور مثل انتخابات حضور داشته و تاثیرگذار بوده است و طبیعتاً در این دوره از انتخابات نیز میتوان نقش بسزایی در افزایش مشارکت عمومی داشته باشد. البته این مهم نیازمند برنامه و ایجاد محیطی برای نقش آفرینی بیشتر دانشگاه است.